piątek, 15 czerwca 2012

Pomnik Pierwszego Transportu do KL Auschwitz

Pomnik Pierwszego Transportu do KL Auschwitz zlokalizowany jest na pl. Więźniów KL Auschwitz, między ulicami Bóżnic i Dębową. Wcześniej był w tym miejscu plac handlowy, powszechnie określany do 1975 r. Dożywociem. Przed rokiem 1939 sprzedawano na nim koszerne produkty żywnościowe, jednak nie cieszył się on dobrą opinią wśród mieszkańców przedwojennego Tarnowa. W pobliżu znajduje się odnowiony skwer z odsłoniętym w 2000 r. Pomnikiem Ofiarom Stalinizmu z lat 1939-56. Po drugiej stronie stoi dawna Żydowska Łaźnia Ludowa, w której mieści się niefortunne centrum handlowo-usługowo-rozrywkowe.
Pomnik został wybudowany w 1975 r. w celu upamiętnienia pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz-Birkenau, wywiezionych do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady wczesnym rankiem 14 czerwca 1940 r. Wśród uwięzionych znajdowali się także tarnowscy Żydzi. Wcześniej wydarzenie to przypominał obelisk w pasy z pamiątkową tablicą oraz literą „P” w trójkącie. Uroczyste odsłonięcie miało miejsce dokładnie w 35. rocznicę transportu, o godz. 17.30. Postument zaprojektował tarnowski architekt Otto Schier, związany z miastem od 1959 r. Prosty w formie obiekt, wykonany z kamienia, betonu i metalu przywołuje symbolikę oświęcimskich pasiaków oraz korowodu 753 więźniów prowadzonych pod eskortą hitlerowców do wagonów, podstawionych na tarnowski dworzec kolejowy. Metalowy fryz z postaciami wykonał zakład Mariana Biedrońskiego, elementy plastyczne na betonie odkuwał Zakład Kamieniarski Alfreda Gucwy, a liternictwo powstało w Zakładach Mechanicznych w Tarnowie. Na płycie pomnika widnieje napis dla pamięci przyszłych pokoleń: „Z tego miejsca wyruszył pierwszy transport liczący 728 Polaków do obozu zagłady KL AUSCHWITZ” (tylu więźniów dotarło w efekcie do obozu).
Obiekt znajduje się na terenie byłej dzielnicy żydowskiej oraz na obszarze późniejszego getta. Okolica została zdewastowana przez Niemców podczas okupacji, później w czasie likwidacji getta we wrześniu 1943 r. Reszty zniszczeń dopełniła miejscowa i okoliczna ludność, szukająca w tym miejscu sprzętów, materiałów budowlanych i pożydowskich kosztowności. Przestrzeń urbanistyczną Zawala ukształtowano na nowo po wojnie w latach 50. i 60. XX w.
Małgorzata Budzik

Wykorzystana literatura:
1. Bartosz A., Tarnowskie judaica, Warszawa 1992,
2. Kozioł J., Pierwszy transport do KL Auschwitz, [w:] Encyklopedia Tarnowa, red. A. Niedojadło, Tarnów 2010,
3. Pomniki i miejsca pamięci narodowej - przewodnik, cz. 1, Tarnów 2006,
4. Smagacz A., Pomnik pierwszego transportu do KL Auschwitz, [w:] Encyklopedia Tarnowa, red. A. Niedojadło, Tarnów 2010,
5. Trusz M., Kroniki Tarnowskie, Tarnów 2009.

Wykorzystane źródła:
1. Pałach M., Tarnowskie pomniki, Tarnowskie Centrum Informacji. [Online].
Protokół dostępu: http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/.../Tarnowskie-pomniki. [14 lipca 2011 r.].


(fot. Jarosław Zbrożek)