wtorek, 23 października 2012

Prehistoryczne osadnictwo na północny zachód od Tarnowa

W 2010 r. obchodziliśmy 680. rocznicę lokacji miasta Tarnowa. Tereny wokół dzisiejszego miasta były zasiedlone o wiele wcześniej, o czym świadczyć mogą liczne wykopaliska prowadzone w okolicach Tarnowa od lat 30. XX w. Przedmiotem tych rozważań będą pradzieje okolic Tarnowa, konkretnie dawnej parafii Jurków koło Tarnowa (obecnie Łęg Tarnowski).
Okolice Łęgu Tarnowskiego do połowy lat 80. XX w. nie były przedmiotem badań archeologicznych. Na omawianym terenie nie prowadzono szczegółowych badań osadniczych, które mogłyby w przybliżeniu pokazać, od kiedy ta ziemia została zasiedlona przez człowieka. Systematyczne badania zostały zainicjowane na tych terenach w 1986, 1987 i 1989 r. przez tarnowski zespół działający w ramach programu Archeologiczne Zdjęcie Polski. Podzielono wówczas teren Polski na poszczególne obszary, każdy równy ok. 40 km². Badany teren znalazł się w składzie  kilku obszarów. W skład zespołu wchodzili Andrzej Cetera, Jerzy Okoński, Andrzej Szpunar, Grzegorz Tracz oraz Eligiusz Dworaczyński. Najwcześniej, bo już jesienią 1986 r. zbadany został obszar 101-65, który obejmował swoim zasięgiem część Niedomic i Glowa. W następnej kolejności badaniu poddano obszar 102-65 (stanowiska w Bobrownikach Małych, Łęce Siedleckiej, Siedlcu i Glowie). Kolejne badania prowadzono w 1989 r. na obszarze 102-66, który obejmował stanowiska na terenie Łęgu Tarnowskiego, Bobrownik Wielkich i Ilkowic oraz na obszarze 101-66. Obszar ten obejmuje cześć Łęgu Tarnowskiego – Pogwizdów oraz Zaszkole[1].
Omawiany obszar znajduje się na skraju Kotliny Sandomierskiej, w dolinie Dunajca, oddzielającej Płaskowyż Tarnowski od Pogórza Bocheńskiego. Istotny wpływ na rzeźbę tego terenu miała działalność Dunajca w holocenie. Rzeka spowodowała wówczas głębokie wcięcie w dolinę. Utworzyły się terasy łęgowe, sięgające ok. 200 m szerokości i nad zalewowe, których szerokość wynosi do 3 km. Obszar ten charakteryzuje się niewielkimi różnicami wzniesień. Sieć wodną tworzy Dunajec oraz niewielkie cieki, występujące po obu jego brzegach. Wiadomo, że osadnictwu sprzyjała bliskość rzeki. Doliną Dunajca prowadził jeden z najstarszych szlaków handlowych, który łączył tereny nadwiślańskie z południową stroną Karpat. Dunajec stanowił łatwy dostęp do wody, zaś urodzajne gleby nadrzeczne sprzyjały osadnictwu. Występują tutaj namuliska rzeczne oraz mady, których urodzajność wpływała korzystnie na osadnictwo na tym terenie. W oddaleniu od rzek tereny były porośnięte lasami – po lewej stronie borami radłowskimi, po prawej – Puszczą Sandomierską. Gleby na terenach oddalonych od Dunajca są piaszczyste. Liczne skupisko stanowisk archeologicznych występuje w okolicy Dunajca oraz na wydmach na lewym brzegu Żabnicy.
Mając do dyspozycji tak odległy w czasie materiał, trudno jest jednoznacznie stwierdzić, kiedy na terenach dzisiejszego Łęgu Tarnowskiego pojawił się po raz pierwszy człowiek. Zabytki archeologiczne na tym obszarze reprezentowane są głownie przez pojedyncze znaleziska – ślady osadnicze. Można też stwierdzić w poszczególnych przykładach, że na tych terenach istniały dawniej, w czasach prehistorycznych, pojedyncze osady. Takich miejsc odnaleziono na badanym terenie 34. Są to znaleziska powierzchniowe, zachowane we fragmentach. Do najczęściej znajdowanych należą: fragmenty naczyń, wióry i odłupki krzemienne, metale, siekierka krzemienna oraz 2 popielnice.
W poszczególnych miejscowościach znajdują się liczne stanowiska archeologiczne. Najwięcej jest na terenie Łęgu Tarnowskiego – 19; Bobrownik Wielkich i Ilkowic – 8; Bobrownik Małych – 7;  Niedomic – 4; Łęki Siedleckiej i Glowa – 3, zaś w Siedlcu znaleziono 1 stanowisko. Ogółem na badanym terenie istnieją 53 stanowiska archeologiczne z czasów prehistorycznych oraz okresu wczesnego średniowiecza.
Całą prehistorię można podzielić na kilka okresów, co odzwierciedla poniższa tabela[2].

Tabela nr 1
Podział prahistorii

Chronologia
Okres
Epoka
Okres
Nazwa kultury
90 000
Plejstocen
Kamienia
Paleolit dolny

40 000
Paleolit środkowy
12 000
Paleolit górny
8 300
Paleolit
schyłkowy
Cykl mazowszański
4 500
Holocen
Mezolit
Ceramiki wstęgowej rytej

Neolit
Lendzielska

Pucharków lejkowych

Ceramiki sznurowej

Mierzanowiecka
1 800
Brązu
I


II
Trzciniecka

III


IV


V
Łużycka
700
Żelaza

Halsztacki C

400
Halsztacki D


Lateński
(przedrzymski)

Pocz. n.e.
Wpływów rzymskich
Przeworska
375 n.e.

Wędrówek ludów

VI/VII w.

Wczesne średniowiecze

 

Najdawniejsze osadnictwo prahistoryczne

Najdłuższa i najstarsza jest epoka kamienia, która obejmuje okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych, aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów z metalu. Okres ten obejmuje czasy od ok. 4.5-4 mln lat temu do ok. 1800 r. p.n.e. Krzemień używany był od najdawniejszych czasów prahistorii przez człowieka jako materiał służący do wyrobu narzędzi, broni i do krzesania ognia. Był jednym z pierwszych surowców, które wydobywanych na ówcześnie pojętą skalę przemysłową, w Krzemionkach niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego. Epokę kamienną możemy podzielić na 4 epoki: paleolit (epoka starsza, od ok. 4.5 mln do ok. 8000 p.n.e.), mezolit (epoka środkowa, od ok. 11000 do ok. 7000 p.n.e.), neolit (epoka młodsza, ok. 8800-ok. 2000 p.n.e.) oraz eneolit (epoka miedzi, okres przejściowy miedzy epokami kamienia  i brązu, ok. 7000-1800 p.n.e.).
Okazało się, że badany teren był zasiedlony już w czasach epoki kamienia. Wielu stanowisk nie udało się dokładnie zlokalizować w czasie i kwalifikuje się je jako prahistyczne. Na terenie poszczególnych miejscowości liczby te wynoszą odpowiednio: w Łęgu Tarnowskim 14 śladów osadniczych i 1 osada; w Bobrownikach Wielkich 6 śladów oraz 3 osady; w Bobrownikach Małych 2 ślady osadnicze; w Ilkowicach 3 ślady osadnicze; w Niedomicach, w Siedlcu oraz w Glowie – po 1 śladzie osadniczym pochodzącym z trudnej do ustalenia prahistorii.
Bogatsze są stanowiska wykopaliskowe z epok późniejszych. Epoka brązu na ziemiach polskich dzieli się na 5 okresów: wczesny (1800-1400 p.n.e.), starszy (1400-1200 p.n.e.), środkowy (1200-1000 p.n.e.), młodszy (1000-800 p.n.e.) oraz późny (800-700/650 p.n.e.). Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie. Kultury związane z wczesną epoką brązu w zasadzie jeszcze nie znały technologii wytwarzania brązu, jednak pojawiły się pierwsze wytwory z miedzi, srebra i złota pochodzące z importów.
Jedną z kultur tamtego czasu była tzw. kultura trzciniecka, której nazwa pochodzi od miejscowości Trzciniec, niedaleko Puław. Zaczęła się ona rozwijać ok. 1700 lat p.n.e., zaś jej zanik datuje się na ok. 1300 r. p.n.e. Z wczesnej epoki brązu (1800-1400 p.n.e.) na terenie Łęgu znaleziono fragment grotu krzemiennego. Fragmenty naczyń odnaleziono w stanowiskach kultury trzcinieckiej na terenie Łęgu Tarnowskiego oraz w Ilkowicach.
Kolejną kulturą przełomu epoki brązu i epoki żelaza była kultura łużycka. Nazwa tej kultury pochodzi od cmentarzysk odnalezionych po raz pierwszy na Łużycach, zaś tereny, które ta zasiedliła, obejmują część Polski, Słowacji, Moraw i Ukrainy. Czas jej trwania to lata pomiędzy 1300, a 400 r.  p.n.e. Charakterystyczne dla kultury łużyckiej były wyroby z brązu, głównie ozdoby, takie jak: fibule (czyli inaczej zwane zapinkami), szpile, bransolety i różnego rodzaju wisiorki. Stanowiska kultury łużyckiej są bogato reprezentowane w dolinie Dunajca i Białej. Na terenie dawnej parafii Jurków, w Ilkowicach w latach 70. XX w. w czasie linii energetycznej przypadkowo odkryto dwie popielnice z epoki brązu ze spalonymi kośćmi ludzkimi. Świadczyć to może o istnieniu tam cmentarzyska ciałopalnego[3]. Obecnie znamy 8 stanowisk tej kultury, z czego trzy dotyczą osad. W Łęgu, na Zaszkolu odkryto osadę łużycką, w której znaleziono 21 fragmentów naczyń oraz 1 fragment placka; ponadto na innym terenie odnaleziono 2 ślady osadnicze z tej epoki. Osada łużycka znajdowała się również na terenie Niedomic.
W Ilkowicach natrafiono na ślad osadniczy, nie licząc wspomnianych wcześniej popielnic. Na terenie Bobrownik Wielkich odnaleziono fragmenty naczyń, pochodzących z łużyckiej osady oraz inny pojedynczy zabytek.
Kolejną epoką w dziejach prahistorii jest epoka żelaza. Rozpoczęła się ona od ok. 700 r. p.n.e. i dzieliła się na okresy halsztackie (VII w.- ok. 400 r. p.n.e.) i okres lateński (ok. 400 r. p.n.e.-I w. p.n.e.) oraz na okres wpływów rzymskich (I w. p.n.e.-ok. 375 r.) oraz tzw. okres wędrówek ludów (od IV w.-568 r. n.e.). Początek okresu wpływów rzymskich a późnej wędrówki ludów to czas, kiedy wykształciła się kultura przeworska, reprezentowana na tym terenie na 12 stanowiskach, z czego aż 9 to dawne osady. Kultura ta rozwijała się pomiędzy III w. p.n.e., a V w. n.e. na terenach Polski i Ukrainy. Nazwa przyjęła się od cmentarzyska w Gaci, niedaleko Przeworska. Rozwinęła się ona w wyniku napływu ludności celtyckiej na te tereny na początku III w. p.n.e. Przedstawicielami tej kultury byli najprawdopodobniej Lugiowie i Wandalowie. Podstawą ich gospodarki było rolnictwo oraz hodowla zwierząt. Najwięcej stanowisk osadniczych tej kultury znaleziono na terenie Bobrownik Małych – łącznie są to ślady 5 osad, na których znaleziono 54 fragmenty naczyń. Na terenie Bobrownik Wielkich odkryto 2 miejsca, na których niegdyś znajdowały się osady przeworskie, 1 w Łęgu oraz 1 w Ilkowicach (także ślady osadnicze). Fragmenty naczyń znaleziono również na terenie Glowa.

Wczesne średniowiecze i późne średniowiecze

Mówiąc o wczesnym średniowieczu trzeba wziąć pod uwagę czas ok. VII/VIII w n.e. Z tego okresu zachowało się 8 stanowisk: w Bobrownikach Małych (osada), Bobrownikach Wielkich, Ilkowicach, Łęgu (osada i 2 ślady osadnicze), Łęce Siedleckiej oraz w Siedlcu. W IX i X w. Ziemie te być może wchodziły w skład terytorium plemiennego Wiślan, które obejmowało dorzecze górnej Wisły. Z ustaleniami granic plemienia Wiślan, zwłaszcza wschodnimi, są kłopoty. Do tej pory historycy i archeolodzy nie są zgodni co do tego, gdzie one przebiegały. Z tamtego okresu pochodzi najstarsze na tym terenie grodzisko w Zawadzie koło Tarnowa[4].
Intensywna działalność osadnicza w okolicach Tarnowa przypada na okres połowy XIII w. W tym czasie obszar ten wchodził w skład kasztelanii wojnickiej. W zbiorach tarnowskiego muzeum znajdują się fragmenty naczyń z późnego średniowiecza – przełomu XIV i XV w. dotyczące osadnictwa na terenie Bobrownik Małych (4 tereny osadnicze), Ilkowic (2), Łęgu, Niedomic i Bobrownik Wielkich.
Pierwszym historycznym dokumentem, mówiącym o osadnictwie w okolicach Tarnowa, jest dokument legata papieskiego, kardynała Idziego dla klasztoru Benedyktynów w Tyńcu rzekomo z 1105 r.[5]. Zgodnie z opinią badaczy, dokument ten został wydany między majem 1123, a styczniem 1125 r. i zawiera informacje o stanie posiadania klasztoru z przełomu XI i XII w. Legat Idzi zatwierdził nadanie klasztorowi licznych miejscowości przez Judytę – drugą żonę księcia Władysława Hermana. Jest tam wspomniana osada Tarnou lub Tharnow identyfikowana dawniej z obecnym miastem Tarnów, a obecnie z Tarnowcem, co potwierdzają wykopaliska archeologiczne. W tym dokumencie są również wskazane inne miejscowości znajdujące się w niedalekiej odległości od dzisiejszego Łęgu: wieś Kargou – Kargów, dziś cześć Biskupic Radłowskich, wsie Powozou – Pawęzów oraz Smilno, którą można utożsamiać z dzisiejszym Śmignem. Część badaczy uważa, że do Benedyktynów tynieckich należały dwie wsie – Rudno i Rudka, znajdujące się nad rzeką Dunajec, których nazwy mają związek z rudnikami, czyli rzemieślnikami (zapis w dokumencie z 1123/25 fabri in Dunauiz)[6]. Nazwy te są pochodzenia topograficznego i wiążą się z wydobywaniem i przetapianiem rudy darniowej. Inną osadą służebną na tym terenie są Bobrowniki, gdzie we wczesnym średniowieczu mieszkali ludzie, trudniący się hodowlą i połowem bobrów dla grodu kasztelańskiego w Wojniczu. Zapisy źródłowe odnoszące się do tych wsi pojawiają się nieco późnej, lecz ich charakter pozwala odnieść metrykę ich powstania nawet na koniec XI w.

Tabela nr 2
Stanowiska prahistoryczne oraz wczesnośredniowieczne na terenie dawnej parafii Jurków[7]  

Lp.
Miejscowość
Nr
terenu
Typ
Kultura
Elementy
1.
Bobrowniki Małe
102-65/9/1
osada
średniowiecze XIV - poł. XV w.
73 fr. naczyń,
35 brzegów,
2 metale
2.
Bobrowniki Małe
102-65/10/2
osada
późne
średniowiecze
4 fr. naczyń,
1 brzeg
3.
Bobrowniki Małe
102-65/11/3
ślad
osadniczy
prahistoria
fr. wióra
retuszowanego
osada
kultura przeworska, okres rzymski
26 fr. naczyń
osada
wczesne średniowiecze
16 fr. naczyń
osada
nowożytna
7 fr. naczyń
4.
Bobrowniki Małe
102-65/12/4
osada
kultura przeworska, wczesny okres rzymski
16 fr. naczyń
osada
nowożytna
8 fr. naczyń
5.
Bobrowniki Małe
102-65/13/5
osada
kultura przeworska
4 fr. naczyń,
1 brzeg
6.
Bobrowniki Małe
102-65/14/6
ślad osadniczy
prahistoria
odłupek z krzem. juraj.
osada
kult. przeworska, pocz. okres
rzymski
3 fr. naczyń
ślad
osadniczy
średniowiecze
1 fr. naczynia
7.
Bobrowniki Małe
102-65/15/7
osada
kultura przeworska, okres rzymski
5 fr. naczyń
8.
Bobrowniki Wielkie
102-66/17/1
osada
kultura łużycka, epoka brązu okres halsztacki
4 fr. naczyń
osada
kultura przeworska, okres
rzymski
16 fr. naczyń
9.
Bobrowniki Wielkie
102-66/18/2
ślad osadniczy
epoka kamienia
retuszowany wiór
krzemienny narzutowy
10.
Bobrowniki Wielkie
102-66/19/3
osada
kultura przeworska, okres rzymski
15 fr. naczyń
ślad
osadniczy
wczesne
średniowiecze
1 fr. naczynia
11.
Bobrowniki Wielkie
102-66/20/4
ślad
osadniczy
kultura łużycka, epoka brązu okres halsztacki
1 fr. naczynia
osada
prahistoria
4 fr. naczyń
12.
Bobrowniki Wielkie
102-66/21/5
osada
prahistoria
5 fr. naczyń
13.
Bobrowniki Wielkie
102-66/22/6
osada
prahistoria
5 fr. naczyń
ślad
osadniczy
późne
średniowiecze
3 fr. naczyń
14.
Bobrowniki Wielkie
102-66/23/7
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
15.
Bobrowniki Wielkie
102-66/24/8
ślad
osadniczy
prahistoria
3 fr. naczyń
16.
Glów
102-65/56/1
ślad
osadniczy
kultura
przeworska,
okres rzymski
2 fr. naczyń
osada
późne średniowiecze – nowożytna
6 fr. naczyń,
1 brzeg
17.
Glów
102-65/57/2
osada
średniowiecze
15 fr. naczyń
18.
Glów
10-65/46/3
ślad osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
osada
późne średniowiecze – nowożytna
6 fr. naczyń,
1 brzeg
19.
Ilkowice
102-65/58/1
cmentarzysko
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
2 popielnice
20.
Ilkowice
102-66/1/2
ślad
osadniczy
prahistoria
2 fr. naczyń
21.
Ilkowice
102-66/2/3
ślad
osadniczy
kultura trzciniecka, wczesny okres epoki brązu
1 fr. naczynia
22.
Ilkowice
102-66/4/4
ślad
osadniczy
prahistoria
2 fr. naczyń
23.
Ilkowice
102-66/5/5
ślad
osadniczy
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
3 fr. naczyń
ślad
osadniczy
wczesne średniowiecze
3 fr. naczyń
ślad
osadniczy
prahistoria
2 fr. naczyń
24.
Ilkowice (Rudno)
102-66/6/6
osada
kultura przeworska, okres
rzymski
4 fr. naczyń
25.
Ilkowice
102-66/8/7
ślad
osadniczy
kultura przeworska, okres
rzymski
1 fr. naczynia
26.
Ilkowice
102-66/10/8
ślad
osadniczy
neolit
siekiera
krzemienna
27.
Łęg Tarnowski
102-66/3/1
ślad
osadniczy
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
2 fr. naczyń
osada
prahistoria
4 fr. naczyń
28.
Łęg Tarnowski (Środkowy)
102-66/7/2
osada
prahistoria
1 fr. naczynia
29.
Łęg Tarnowski (Środkowy)
102-66/9/3
osada
wczesne
średniowiecze
6 fr. naczyń,
1 brzeg
30.
Łęg Tarnowski (Środkowy)
102-66/11/4
ślad
osadniczy
kultura trzciniecka, wczesny okres epoki brązu
1 fr. naczynia
31.
Łęg Tarnowski (Środkowy)
102-66/12/5
ślad
osadniczy
wczesne średniowiecze
1 brzeg naczynia
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
32.
Łęg Tarnowski (Środkowy)
102-66/13/6
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
33.
Łęg Tarnowski (Partyń)
102-66/14/7
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
34.
Łęg
Tarnowski
102-66/15/8
ślad
osadniczy
prahistoria
3 fr. naczyń
35.
Łęg
Tarnowski
102-66/16/9
ślad
osadniczy
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
2 fr. naczyń
osada
kultura przeworska, okres
 rzymski
17 fr. naczyń
ślad osadniczy
prahistoria
3 fr. naczyń
36.
Łęg Tarnowski (Zaszkole)
102-66/26/10
ślad osadniczy
epoka kamienia
wiór
krzemienny
37.
Łęg
Tarnowski (Zaszkole)
102-66/27/11
osada
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
21 fr. naczyń, 1 fr. placka
ślad
osadniczy
wczesne
średniowiecze
1 fr. naczynia
38.
Łęg Tarnowski (Zaszkole)
102-66/28/12
ślad
osadniczy
epoka kamienia
łuska
krzemienna

39.
Łęg
Tarnowski (Środkowy)
102-66/29/13
ślad
osadniczy
wczesna epoka brązu
fr. grotu krzem.
sieciechowski
40.
Łęg
Tarnowski
(Środkowy)
102-66/30/14
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
41.
Łęg
Tarnowski (Środkowy)
102-66/31/15
ślad
osadniczy
epoka kamienia
odłupek krzem.
42.
Łęg
Tarnowski (Pogwizdów)
101-66/13/16
osada
prahistoria
7 fr. naczyń
43.
Łęg Tarnowski (Zaszkole)
101-66/14/17
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
44.
Łęg Tarnowski (Zaszkole)
101-66/15/18
ślad
osadniczy
prahistoria
3 fr. naczynia
45.
Łęg Tarnowski
101-66/21/19
ślad
osadniczy
epoka kamienia
odłupek krzem.
46.
Łęka
Siedlecka
102-65/53/1
osada
późny okres lateński w okresie rzymskim
8 fr. naczynia, 2 brzegi
ślad
osadniczy
nowożytna
2 fr. naczyń
47.
Łęka
 Siedlecka
102-65/54/2
ślad
osadniczy
wczesne
średniowiecze
2 fr. naczyń
osada
późne
średniowiecze-nowożytna
30 fr. naczyń, 5 brzegów
48.
Łęka
Siedlecka
102-65/55/3
osada
późne
średniowiecze
5 fr. naczyń
49.
Niedomice
101-65/16/1
osada
późne
średniowiecze-nowożytna
1 fr. naczynia, 1 brzeg,
1 pokrywka
50.
Niedomice
101-65/17/2
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
51.
Niedomice
101-65/18/3
osada
kultura łużycka, epoka brązu halsztacka
8 fr. naczyń
ślad
osadniczy
kultura przeworska, późny okres rzymski
1 fr. naczynia
osada
nowożytna
3 fr. naczyń
52.
Niedomice
101-65/19/4
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
53.
Siedlec
102-65/52/1
ślad
osadniczy
prahistoria
1 fr. naczynia
ślad
osadniczy
wczesne średniowiecze
2 fr. naczyń
osada
średniowiecze
7 fr. naczyń, 2 brzegi, ucho

Badacze dziejów kościoła, powstanie parafii Jurków datują na XIII w. Pierwsze historyczne zapisy o parafii Jurków przynoszą spisy świętopietrza z lat 1325-1327, kiedy to Sebastian, pierwszy poświadczony pleban jurkowski płacił daninę na rzecz Stolicy Apostolskiej[8]. Jurków (obecnie Łęg Tarnowski) znajdował się wówczas w dekanacie tarnowskim, który obejmował parafie: Tarnów, Wojnicz, Wierzchosławice, Jurków, Tuchów, Opatkowice, Tymowa, Gosprzydowa, Gnojnik, Biesiadki, Uszew, Pleśna, Jasień, Dębno, Radłów, Góra (Zbylitowska), Czchów, Gwoździec, Szczepanów, Poręba oraz Pleśna i Iwkowa[9]. W XIV w. do parafii należały następujące miejscowości: Jurków, Biała Mała, Biała Wielka, Rosławice, Bobrowniki Małe, Bobrowniki Wielkie, Siedlec, Łęka, Ilkowice, Rudno i Niedomice oraz Glów. O zasiedleniu terenów obecnego Łęgu w tamtym czasie źródła milczą, co może znaczyć, iż był to naówczas teren niezamieszkały i niezagospodarowany przez człowieka. Po raz pierwszy nazwa Łęg na arenie dziejów pojawia się 2 października 1559 r. Jako nowa osada, będąca wynikiem zapędów osadniczych komesa Jana Tarnowskiego, Łęg został przyłączony do parafii kolegiackiej w Tarnowie. W 2009 r. minęło więc 450 lat od momentu pierwszej historycznej wzmianki o istnieniu Łęgu. Po 1560 r. tereny Łęgu i Pogwizdowa zostały, ze względu na dużą odległość od kościoła w Tarnowie, objęte jurysdykcja parafialną w Jurkowie. Łęg, mimo iż jako osada powstał dopiero w XVI w., bardzo szybko stał się najludniejszą wioską w parafii, a potem, po wyludnieniu Jurkowa, stał się centrum parafii, nazywanej od 1960 r. Łęg Tarnowski.

Tabela nr 3
Miejscowości parafii Jurków oraz pierwsze historyczne wzmianki o ich istnieniu[10]

Lp
Miejscowość
Pierwsza wzmianka
Osoba lub zapis nazwy
Źródło
1.
Biała (Mała i Wielka)
1398-1399
Tomasz Belsky
Jakusz Belsky
SP 8
2.
Bobrowniki
(Małe i Wielkie)
1387
Spytko de Bobrouicz
SP 8
3.
Glów
1438
Stanisław
Marschowsky, de Glow alias (et) de Nyedomycze
TP 24
3.
Ilkowice
1407
Stanisław i Michał ze Strzelec … Ilicouicze
AKP 8
4.
Jurków
1325
Sebastianus,
plebanus ecclesiae de Iurchow
MPV I
5.
Łęg Tarnowski (Wola
Tarnowska, Biadaszek,
 Łęg Klikowski,
Tarnowisko, Pogwizdów, Partyń)
1559
Joannes comes in Tharnow… villa de noua radice dicta Tharnouisko seu Biadaszek alias Łegy et Partyn
ADT
6.
Łęka Siedlecka
1408
Dobko de Lanka
TP 18
7.
Niedomice
1415
Visco de Nedomicze
TP 20
8.
Rosławice
1369
Stanisłaus de Roslauicze,
KdM 1
9.
Rudno
1288
Rudno
KT 36
10.
Siedlec
1369
Adalbertus de
Syedlyecz
AS V

Mieczysław Czosnyka

Wykorzystana literatura:
1. Jodłowski A., Pradzieje i wczesne średniowiecze okolic Tarnowa, [w:] Tarnów. Dzieje miasta i regionu, pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, t. I, Tarnów 1981.
2. Kumor B., Prepozytura tarnowska. Opracowanie materiałów źródłowych do atlasu historycznego kościoła w Polsce, Lublin 1966.
3. Okoński J., Pradzieje Tarnowa, Tarnów 1990.

Wykorzystane źródła:
1. Cetera A., Okoński J., Szpunar A., Archeologiczne Zdjęcie Polski. Wyniki badań AZP na obszarze 101-65, Tarnów 1987, mps;
2. Cetera A., Okonski J., Dworaczyński E., Szpunar A., Arch. Zdj. Pol. Wyniki badań AZP na obszarze 102-65, Tarnów 1987, mps;
3. Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego, cz. I (1105-1399), wyd. W. Kętrzyński, Lwów 1875.
4. Monumenta Poloniae Vaticana, Acta camerale apostolicae, Ed. J. Ptaśnik, Cracoviae 1913, Vol. I  1207-1344.
5. Okonski J., Szpunar A., Tracz G., Arch. Zdj. Pol. Wyniki badań AZP na obszarze 101-66, Tarnów 1987, mps.
6. Okonski J., Szpunar A., Tracz G., Arch. Zdj. Pol. Wyniki badań AZP na obszarze 102-66, Tarnów 1987, mps.
                                  
[1] Muzeum Okręgowe w Tarnowie, [dalej: MT], A. Cetera, J. Okoński, A. Szpunar,, Archeologiczne Zdjęcie Polski. Wyniki badań AZP na obszarze 101-65, Tarnów 1987, mps; A. Cetera, J. Okonski, E. Dworaczyński, A. Szpunar, Arch. Zdj. Pol. Wyniki badań AZP na obszarze 102-65, Tarnów 1987, mps; J. Okonski, A. Szpunar, G. Tracz, Arch. Zdj. Pol. Wyniki badań AZP na obszarze 102-66, Tarnów 1987, mps; J. Okonski, A. Szpunar, G. Tracz, Arch. Zdj. Po. Wyniki badań AZP na obszarze 101-66, Tarnów 1987, mps. Za udostępnienie dziękuję B. i A. Szpunarom.
[2] Tabelę sporządzono w oparciu o książkę J. Okońskiego, Pradzieje Tarnowa, Tarnów 1990.
[3] Por. A. Jodłowski, Pradzieje i wczesne średniowiecze okolic Tarnowa, [w:] Tarnów. Dzieje miasta i regionu, pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, t. I, Tarnów 1981, s. 54-56.
[4] Opisano je szczegółowo wiele razy. Por. np. ustalania A. Jodłowskiego, A. Okońskiego. W ich opracowaniach szczegółowa bibliografia.
[5] Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego, cz. I (1105-1399), wyd. W. Kętrzyński, Lwów 1875, dok. nr 1.
[6] Tamże.
[7] Tabelę opracowano na podstawie wyników badań z lat 1986-1989 przez tarnowskich archeologów. Por. przypis nr 1.
[8] Monumenta Poloniae Vaticana, Acta camerale apostolicae, Ed. J. Ptaśnik, Cracoviae 1913, Vol. I  1207-1344, s. 136-289. Według tej zapiski, Sebastian, proboszcz w Jurkowie koło Tarnowa płacił z terenu parafii 15 skojców i 20 denarów, zaś samą parafię oszacowano na 3 ½ grzywny  (była to taksa zbierana z terenu dekanatu tarnowskiego przez Andrzeja de Verulis i Piotra z Alwerni):  Item Sebastianus, plebanus ecclesiae de Iurchow, de III marc. cum dimidia simili. modo solvit V scot. et XXII den. Item in secundo termino solvit tantumdem.
[9] Tamże. Por. B. Kumor, Prepozytura tarnowska. Opracowanie materiałów źródłowych do atlasu historycznego kościoła w Polsce, Lublin 1966, s. 221.
[10] Tabelę sporządzono w oparciu o odpisy kartoteki Słownika Historyczno-geograficznego województwa sandomierskiego w średniowieczu, znajdującego się w pracowni PAN w Krakowie.