poniedziałek, 19 listopada 2012

Popiersia Eugeniusza Kwiatkowskiego i Ignacego Mościckiego

Uznając wkład intelektualny i osobiste zaangażowanie w budowę, a następnie gospodarczą ewolucję mościckiej Państwowej Fabryki Związków Azotowych, stanowiącej podwaliny pod dzisiejsze Azoty Tarnów, zarząd spółki postanowił ufundować popiersia Ignacego Mościckiego i Eugeniusza Kwiatkowskiego, które usytuowane zostały na terenie parku, otaczającego Willę Kwiatkowskiego – siedzibę pierwszych dyrektorów PFZA, a obecnie zarządu firmy.
12 marca 1927 r. rząd II Rzeczpospolitej Polskiej z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego podjął historyczną decyzję o budowie w Mościcach pod Tarnowem Państwowej Fabryki Związków Azotowych – jednej z największych inwestycji przemysłowych międzywojennej Polski.
Dziś, po ponad ośmiu dekadach istnienia, ich kontynuator – Azoty Tarnów, to dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwo, tworzące wraz z podmiotami zależnymi największą grupę chemiczną w Polsce. Sukces ten był możliwy m.in. dzięki strategicznym dla firmy decyzjom i wieloletniemu efektywnemu zarządzaniu kapitałem ludzkim, rzeczowym oraz posiadanymi kompetencjami. W swojej historii spółka niejednokrotnie miała możliwość funkcjonować pod dyrekcją wybitnych osobowości świata nauki m.in. Eugeniusza Kwiatkowskiego, który w latach 30. ubiegłego stulecia nie tylko wyprowadził fabrykę z kryzysu, ale także skutecznie zadbał o jej techniczny, produktowy i handlowy rozwój.
Popiersia architektów polskiego międzywojennego przemysłu mają ok. 68 cm wysokości. Statuy zostały wykonane w brązie i ulokowane na liczących ok. 160 cm monolitach z piaskowca. Jako ich lokalizację wybrano park okalający Willę Kwiatkowskiego – jedną z najpiękniejszych pałaców miasta Tarnowa.
Popiersie Eugeniusza Kwiatkowskiego znajduje się także wewnątrz willi. W hallu rezydencji, w której w latach 1931-1935 mieszkał dyrektor Kwiatkowski, umieszczono prawie 160 cm marmurowy postument, na którym postawiono z popiersie jednego z najbardziej zasłużonych polityków doby międzywojnia. Popiersie, którego wysokość wynosi ok. 60 cm, wykonane zostało z brązu.
– Jestem też bardzo wdzięczna za to, że jest takie miejsce, następne miejsce po Gdyni i Stalowej Woli, gdzie pamięć o moim dziadku jest żywa – powiedziała Julita Maciejewicz-Ryś, wnuczka Eugeniusza Kwiatkowskiego. Autorem projektu i wykonawcą popiersi jest artysta rzeźbiarz prof. Stanisław Szwechowicz.

Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867, zm. 2 października 1946) – naukowiec, wynalazca, polityk, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
W latach 1897-1901 asystent prof. Józefa Wierusz-Kowalskiego, następnie kierownik techniczny w Société de l'Acide Nitrique. Twórca wykorzystywanej na szeroką skalę metody wiązania azotu z powietrza przy pomocy energii elektrycznej (m.in. w przemyśle aluminiowym) oraz konstruktor kondensatorów wysokiego napięcia (50 tys. woltów).
W latach 1912-1922 szef katedry chemii fizycznej i elektrochemii technicznej Politechniki Lwowskiej; projektant aparatury chemicznej oraz autor licznych patentów m.in. na oddzielanie ropy naftowej. Od 1921 r. profesor zwyczajny technologii chemii nieorganicznej i elektrochemii technicznej na tejże uczelni, uhonorowany także tytułem doktora honoris causa.
Po odzyskaniu przez kraj niepodległości i objęciu części Górnego Śląska, w 1922 r. mianowany dyrektorem kombinatu związków azotowych w Chorzowie, gdzie wprowadza liczne udoskonalenia, dzięki którym produkcja azotniaku i karbidu została wielokrotnie powiększona i rozszerzona m.in. o amoniak, kwas azotowy, azotan amonu i saletrzak.
W latach 1926-1939 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1927-1930 inicjator i budowniczy PFZA w Mościcach – zachodniej dzielnicy Tarnowa. Fabryki, która od ponad ośmiu dekad pełni rolę miastotwórczą, aktywnie wspierając działania i inicjatywy na rzecz rozwoju lokalnej społeczności, mając tym samym ogromny wkład w rozwój kultury, edukacji oraz sportu w naszym regionie. Budowniczy polskiego przemysłu. Autor ponad 60 prac naukowych i ponad 40 patentów zarówno polskich, jak i zagranicznych.

Eugeniusz Kwiatkowski (ur. 30 grudnia 1888, zm. 22 sierpnia 1974) – menadżer, polityk, minister skarbu i handlu oraz wicepremier Polski w dobie II Rzeczypospolitej, ale przede wszystkim śmiały wizjoner dopatrujący się celu egzystencji Polski, jako niepodległego państwa, w jego rozwoju gospodarczym.
W latach 1926-1930 minister przemysłu i handlu w rządach: Kazimierza Bartla, Józefa Piłsudskiego, Kazimierza Świtalskiego i Walezego Sławka. Jako minister znacząco przyczynił się do rozwoju gospodarki morskiej i rozbudowy portu w Gdyni, był także współtwórcą koncepcji budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.
W okresie 1931-1935 dyrektor Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach, a po połączeniu tegoż przedsiębiorstwa z Państwową Fabryką Związków Azotowych w Chorzowie – co nastąpiło w 1933 r. – dyrektor Zjednoczonych Fabryk Związków Azotowych. W 1935 r. otrzymał i przyjął nominację na stanowisko wicepremiera i ministra skarbu, które pełnił do 1939 r. Po zakończeniu II wojny światowej, tj. w latach 1945-1949 kierownik Delegatury Rządu do Spraw Odbudowy Wybrzeża. W okresie 1947-1952 ponownie poseł do Sejmu Rzeczypospolitej.
Lucyna Bielatowicz

Wykorzystane źródła:
1. Bielatowicz L., Azoty Tarnów gościły wnuczkę Eugeniusza Kwiatkowskiego, „Tarnowskie Azoty” 2012, nr 4.
2. Bielatowicz L., Ignacy Mościcki, „Tarnowskie Azoty” 2011, nr 8.
3. Bielatowicz L., Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego, [On-line].
Protokół dostępu: http://www.mmtarnow.com/2012/11/pomnik-eugeniusza-kwiatkowskiego.html. [19.11.2012 r.].
4. Bielatowicz L., Program na miarę jubileuszu, „Tarnowskie Azoty” 2012, nr 9.
5. Budzik M, Rezydencja, Kraków 2012.
6. Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego, „Tarnowskie Azoty” 2012, nr 10.

(fot. Archiwum Azotów Tarnów)